Ta wycieczka pokazuje Jeziorsko od strony wsi, które istniały tu przed zbiornikiem. W Pęczniewie najciekawszy detal widać na drewnianej elewacji kościoła. W Siedlątkowie uwagę przyciąga położenie świątyni osłoniętej betonowym wałem. Brodnia dopowiada historię nauczyciela, którego losy trafiły do literatury. Port w Wylazłowie można dołożyć jako osobny przystanek nad wodą. To wyjazd po wschodniej stronie Jeziorska, z przejazdami między miejscowościami, a nie piesza promenada wokół jeziora.
Pęczniew: drewniany kościół z nietypową elewacją
Zacznij przy kościele św. Katarzyny, Rynek 12. Świątynia pochodzi z 1761 roku, ale dzisiejsza bryła zawiera także późniejsze zmiany: w 1818 roku wydłużono ją ku zachodowi. Starszą część wzniesiono z bali modrzewiowych, dobudowaną z sosnowych.
Najbardziej charakterystyczny szczegół można obejrzeć bez wchodzenia do środka. To poziome drewniane oszalowanie, układane tak, by przypominało boniowanie, czyli prostokątne podziały znane z murowanych elewacji. Przyjrzyj się temu podziałowi ścian, a potem gontowemu dachowi i wieżyczce. Drewniane deski nadają elewacji efekt kojarzący się z kamieniem.
Jeżeli umówisz wejście, zwróć uwagę na ołtarz główny i ambonę z około 1640 roku. Są starsze od obecnego kościoła. W ołtarzu znajdują się obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem oraz rzeźby św. Wojciecha, św. Stanisława i św. Katarzyny. Zamiast szukać każdego przedmiotu wymienionego w katalogu, wystarczy przyjrzeć się tym dwóm elementom wyposażenia.
Kościół był odnawiany także w ostatnich latach. Diecezjalny opis wymienia remont oszalowania z zachowaniem wzoru boniowania oraz odtworzenie barokowego kształtu wieżyczki w 2020 roku. Oglądasz więc budynek nadal użytkowany i konserwowany, a nie pozostawiony bez zmian od XVIII wieku.
Siedlątków: świątynia w betonowej podkowie
Kolejny cel to kościół św. Marka w Siedlątkowie, pod numerem 1. Tutaj głównym tematem jest spotkanie zabytku z infrastrukturą wodną. Świątynia stoi na cyplu, na zachodnim skraju wsi. Gdy powstawało Jeziorsko, wokół terenu przykościelnego zbudowano betonowe zabezpieczenie w kształcie podkowy. Diecezja podaje jego długość: 700 metrów.
Warto najpierw popatrzeć na to położenie, a dopiero potem na sam kościół. Zbiornik nie jest odległym tłem, lecz bezpośrednim sąsiedztwem budynku i powodem powstania zabezpieczenia. To właśnie odróżnia Siedlątków od portowych krajobrazów nad Jeziorskiem.
Obecny kościół wzniesiono po 1683 roku z kamienia i cegły. Na południowej ścianie pozostawiono fragment odsłoniętego muru, który pozwala zobaczyć materiał pod tynkiem. Budynek otacza cmentarz przykościelny z ogrodzeniem, a od północy stoi dzwonnica bramna. Te szczegóły można odnaleźć, oglądając zespół z zewnątrz.
We wnętrzu najstarszym elementem wyposażenia jest boczny ołtarz z obrazem św. Izydora, datowany na około połowę XVII wieku. Wejście warto uzgodnić z parafią. Zestawienie drewnianej świątyni w Pęczniewie z murowaną w Siedlątkowie daje tej części wyjazdu wyraźny temat, nawet bez odwiedzania kolejnych kościołów.
Wylazłów: osobny przystanek przy przystani
Jeżeli chcesz pobyć bliżej portowej części Jeziorska, wybierz Wylazłów. Właśnie tę miejscowość wskazuje gminna strona portu jachtowego. Pęczniew jest nazwą gminy i pobliskiej miejscowości, lecz dojazd do przystani planuj pod nazwą Wylazłów. Port „Jeziorsko” w Ostrowie Warckim to inne miejsce i nie należy do tej trasy.
Przystań może być przerwą między zabytkami, zwłaszcza jeśli bardziej niż wnętrza interesują cię łodzie i widok zbiornika. Dla osób przyjeżdżających z własnym sprzętem potrzebne są jednak odrębne ustalenia. Gmina publikuje regulamin portu i numer do jego obsługi: 783 166 571. Pod tym numerem ustalisz bieżący dostęp do infrastruktury i warunki wybranej usługi.
Brodnia: nauczyciel, pamiętnik i „Kordian i cham”
W Brodni znajdziesz kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika z dzwonnicą. Warto dołączyć tę miejscowość przede wszystkim ze względu na jej wątek literacki. Kazimierz Deczyński, chłopski syn, był tu w latach 1818–1829 nauczycielem szkoły parafialnej. Pozostawił pamiętniki, a jego życie stało się kanwą powieści Leona Kruczkowskiego „Kordian i cham”.
Jeżeli znasz książkę tylko z tytułu, Brodnia daje jej konkretną geografię: za literacką historią stoi człowiek pracujący w tej właśnie wsi. To dobry moment, żeby na chwilę odsunąć od siebie temat plaż i żeglowania. Nad Jeziorsko można przyjechać także po opowieści o dawnym życiu okolicy.
Przez gminę prowadzi pieszy szlak imienia Deczyńskiego. Całość ma 39 kilometrów, więc potraktuj go jako pomysł na odrębną wyprawę, nie dodatkową pętlę po obejrzeniu portu. Gminny opis szlaków pozwala wybrać ten temat na kolejny przyjazd.
Trzy wersje, zależnie od zainteresowań
- Architektura i krajobraz: Pęczniew oraz Siedlątków. Wybierz tę wersję, jeśli chcesz spokojnie porównać dwie świątynie i przyjrzeć się ich detalom. Wnętrza dołącz po uzgodnieniu wejścia.
- Z przystankiem nad wodą: do pierwszej wersji dodaj Wylazłów, po potwierdzeniu dostępności portowej części terenu. Brodnię zostaw na inną okazję, zamiast traktować wszystkie cztery miejscowości jako obowiązek.
- Z literackim zakończeniem: Pęczniew, Siedlątków i Brodnia. Zrezygnuj z portu, a więcej uwagi poświęć nauczycielowi Deczyńskiemu i dawnemu życiu wsi. Ta wersja najmniej zależy od działania usług rekreacyjnych.
Dane do zapisania i zasady na miejscu
- Kościół św. Katarzyny: Pęczniew, Rynek 12; kontakt do parafii w diecezjalnym wykazie: 518 014 723.
- Kościół św. Marka: Siedlątków 1; kontakt do parafii: 601 540 220. Zwiedzanie wnętrza uzgodnij z proboszczem.
- Port jachtowy: Wylazłów; obsługa portu: 783 166 571.
W świątyniach dopasuj oglądanie wnętrz do nabożeństw. Przy wale w Siedlątkowie trzymaj się udostępnionych miejsc; opis betonowego zabezpieczenia nie wyznacza trasy po urządzeniach wodnych.